كه عصاره هوه جويه است و در ابو خلسا مذكور شد و صاحب اختيارات بديعى نوشته كه صمغ بقم است و سه نوع مىباشد چكيده و خشبى و ترابى و بهترين آن چكيده صافى است كه قطعاً چوب در آن نباشد و بعضى گفته‌اند كه صمغ بقم نيست زيرا كه از مواضعى كه دم‌الاخوين را مىآورند مانند حبشه و زنگبار در آن مواضع بقم نمىشود و بالجمله ماهيت گياه و درخت آن معلوم نيست و ليكن آنچه نوشته كه سه نوع است درست است بعضى چيكيده مانند صمغ سرخ تيره صافى براق كه گويا از درخت جوش خورده برآمده و چكيده و بعضى ديگر از آن قبيل و ليكن آميخته به ريزه‌هاى چوب و پوست درخت و پوست ثمر آن و بعضى از قبيل عصاره و سرخ تيره بىرونق و اين را دو نوع ديده شده بعضى صافى و بعضى غير صافى آميخته به تراب . طبيعت آن : در سيّم سرد و خشك و بعضى در دويّم گفته‌اند و با قوّت قابضه شديده و يوحنا گرم در اول و خشك در دويّم دانسته . افعال و خواص آن : آشاميدن آن جهت قطع و حبس خون از جميع اعضاى باطنى و التحام قروح و الزاق آنها و ردع سيلان فضول و تبريد معده و زوال حرارت كبد و معده و امعا و تقويت معده و زحير و منع اسهال دموى و صفراوى و سحج و شقاق مقعده و به دستور آشاميدن نيم درم تا يك مثقال آن با زرده تخم مرغ جهت اكثر امراض مذكوره و اكتحال آن جهت تقويت باصره و قرحه چشم و سنون آن جهت تقويت لثه و ذرور آن جهت قطع و حبس خون و الزاق جراحات تازه از جميع اعضا و التحام جراحات هر نوع كه باشد . مضر گرده ، مصلح آن كثيرا . مقدار شربت آن : از نيم درم تا يك مثقال . بدل آن : شادنج و عصاره خس است و گويند چون بلور و شيشه را بدان رنگ كنند صاف‌تر و رنگين تر از عقيق مىشود و در اين امر عديل ندارد . دمادم به فتح دال و ميم و الف و فتح دال مهمله و سكون ميم . ماهيت آن : نوعى از لوبياى هندى است و دو صنف مىباشد صنفى كوچكتر و سرخ‌تر و شفاف‌تر از لوبيا و بر سر آن نقطه سياهى و صنف دويّم از صنف اول كوچكتر و سرخ‌تر و شفاف‌تر به قدر دانه ماشى و بر سر آن نقطه سياهى . طبيعت آن : هر دو گرم و خشك . افعال و خواص آن : مقوى دماغ رطب اطفال و غير ايشان و قاطع سيلان لعاب از دهان هر دو . مقدار شربت آن : از براى اطفال نيم دانگ و غير اطفال يك دانگ است . دماغ به كسر دال و فتح ميم و الف و غين معجمه . ماهيت آن : مغز سر حيوان است . طبيعت آن : سرد و تر . افعال و خواص آن : ديرهضم و با قوّت ترياقيت و مقوى دماغ و مولد منى و طلاى آن جهت رفع خشكى دماغ و سرسام و شقاق نافع . مضر معده مصلح آن نعناع و سركه و آبكامه و ادويه حاره و افعال و خواص دماغ هر حيوان مختلف مىباشد و بالتفصيل در طى ذكر هر يك حيوانات مذكور مىگردد . دمعة الشجر گويند صمغ لبلاب است . افعال و خواص آن : بغايت جالى و جهت ستردن موى آزموده است . دميا به يونانى نوعى از ماهى است كه در مصر و حوالى آن سيسبا نامند و در حرف سين مذكور مىگردد . فصل الدال مع النون دند به فتح دال و سكون نون و دال مهمله مشهور به حب السلاطين است و به فارسى تخم بيد انجير خطايى و به هندى چيپال و چيپال‌گوته و جمال‌گوته نيز نامند . ماهيت آن : ثمر درختى است در غلافى و اكثر سه عدد در يك غلاف و هر يك باز در غلافى به قدر پسته بسيار كوچكى و در طول از آن كمتر و هر دو غلاف آن در خامى سبز و غير منقط و مغز آن دو پارچه بهم پيوسته مانند مغزهاى ديگر و سفيد رنگ و چون كهنه گردد مايل به زردى و زرد و سياه و پوسيده مىگردد و بر بالاى آن متصل به مغز نيز پوست رقيقى و در وسط آن هر دو مغز زبانه و پرده آن در تازگى سفيد سبز رنگ و بعد از خشكى و كهنگى زرد و سياه و پوسيده مىگردد و اين زبانه و پرده با سميت مىباشد و طريق استعمال آن آنست كه آن را عند الحاجت نه قبل از آن مقشر كرده زبانه آن را برآورده مدبر كرده به كار برند و در قرابادين دستور تدبير آن مذكور شد و در مقدمه اين كتاب نيز و بهترين آن سفيد باليده آنست و بعد از آن مايل به زردى كه پوسيده نشده باشد زيرا كه زرد فاسد و سياه آن و آنچه مقشر كرده مدتى مانده فاسد شده باشد خالى از سميت